Ders çalışma planında saat ve yer yazmak işe yarar mı?
Ders çalışma planında ne zaman, nerede ve ne yapacağını yazmak, belirsiz bir niyeti uygulanabilir bir başlangıca çevirebilir. Uygulama niyetleri üzerine araştırmalar bu tür somut planları destekliyor. “Yarın çalışırım” yerine “Yarın saat dörtte kütüphanede matematik sorularına başlayacağım” demek bir örnektir. Plan gerçekçi olmalı; aksadığında yeniden düzenlenebilmeli ve kendine baskı kuran bir kurala dönüşmemelidir.
Çalışacağım demek neden bazen yetmez?
Bir işi istemek, o işe başlayacağın anı belirlemez. Gün içinde başka kararlar ve görevler araya girer. Saat, yer ve ilk adım açık değilse, her defasında yeniden karar vermen gerekir. Somut bir plan bu belirsizliğin bir kısmını azaltabilir. Yine de bütün engelleri ortadan kaldırmaz. Ulaşım, ev ortamı veya yorgunluk gibi gerçek koşulları yok sayan plan, ayrıntılı yazılmış olsa bile uygulanması zor bir plan olarak kalır.
Planın uygulanabilirliğini kontrol etmek için başlangıç anını gözünde canlandır. O saatte gerçekten seçtiğin yerde olacak mısın, kitapların yanında mı, yapacağın ilk iş açık mı? “Kütüphanede çalışacağım” demek ulaşım zamanını ortadan kaldırmaz. Eğer programın değişkense saat yerine günlük bir olay seçmek daha uygun olabilir. Örneğin okuldan eve gelip çantanı yerleştirdikten sonra kısa bir yanlış kontrolüne başlamak. Bu olayın zaten gerçekleşiyor olması planı anlamayı kolaylaştırabilir; yine de her gün aynı enerjiyle çalışacağını varsayma. Daha küçük bir başlangıç alternatifi, planın tamamen terk edilmesini önleyebilir.
İyi bir başlangıç cümlesi nasıl kurulur?
Cümlene zaman veya açık bir olay ekle: “Kahvaltıdan sonra masaya oturduğumda…” gibi. Ardından yeri ve ilk davranışı yaz. “Matematikte ilerleyeceğim” yerine “Dün yanlış yaptığım üç sorunun çözümünü inceleyeceğim” daha gözlenebilir bir adımdır. Başlangıç ne kadar belirsizse onu ertelemek de o kadar kolay olabilir. Fakat planı her dakikası dolu bir çizelgeye çevirmek gerekmez; asıl ihtiyaç, ilk hareketin belli olmasıdır.
Bir plan defteri tutuyorsan yalnız tamamlanan kutulara bakma. Başlayamadığın günün yanına kısa ve somut bir neden yaz: eve geç geldim, kaynağı bulamadım, görev fazla genişti. “Tembeldim” gibi genel etiketler sonraki adımı seçmekte pek yardımcı olmaz. Kaynağı bulamadıysan ertesi gün malzemeyi önceden hazırla; görev genişse ilk parçayı küçült. Bu değişiklikleri bir arada yapmak yerine sırayla denemek neyin işine yaradığını görmeni kolaylaştırır. Haftanın sonunda hedef, kusursuz bir çizelge değil, gerçek koşullarında daha anlaşılır ve daha kolay başlayan bir çalışma düzeni oluşturmaktır. Plan bunun için değişebilir.
Plan bozulursa ne yapılmalı?
İlk planın gerçekleşmemesi, bütün günü kaybettiğin anlamına gelmez. Önceden küçük bir alternatif yazabilirsin: Kütüphane kapalıysa evdeki masada kısa bir tekrar yapmak gibi. Bu alternatif, ana plan kadar büyük olmak zorunda değildir. Aksamanın nedenini de incele. Her gün aynı saat mümkün olmuyorsa kendini zorlamak yerine başlangıç işaretini değiştir. Planın görevi yaşamına uyum sağlamaktır; değişmez bir başarı ölçütü olmak değildir.
- Gerçekçi bir zaman veya başlangıç olayı seç.
- Çalışacağın yeri belirle.
- İlk küçük davranışı tek cümleyle yaz.
- Bir engel çıkarsa uygulayacağın daha küçük alternatifi ekle.
Planın işe yaradığını nasıl takip edebilirsin?
Bir hafta boyunca yalnız başlayıp başlamadığını ve hangi engelin çıktığını kısa notlarla izle. Bitirilen bütün konuları saymak yerine başlangıç koşuluna bakmak, bu tekniği değerlendirmeni kolaylaştırır. Daha kolay başladığın günlerde ortak bir işaret var mı? Gereken malzemeler hazır mıydı? Planı bu gözlemlerle sadeleştir. Gollwitzer ve Sheeran’ın değerlendirmesi genel hedeflere de uzanır; okul çalışmasında her kişiye aynı sonucu vaat eden özel bir takvim sunmaz.
Küçük bir uygulama örneği
“Yarın kimya çalışacağım” cümlesini “Yarın okuldan dönüp yemek yedikten sonra masamda kimyadaki son beş yanlışı inceleyeceğim” diye değiştir. Yetişmezse yalnız ilk iki yanlışa bakmayı alternatif seç. Böylece başlangıç adımı günün koşullarına göre küçülebilir.
Kaynak
Gollwitzer ve Sheeran (2006), Implementation Intentions and Goal Achievement: A Meta-analysis of Effects and Processes, Advances in Experimental Social Psychology, 38.
Değerlendirmeler farklı hedef ve koşulları bir araya getirir. Bir ortalama etkiyi belirli bir öğrencinin çalışma saatine veya not artışına çevirmek uygun değildir.
Yazar: Soarling · Yayın: · Güncelleme: